Waarom robots nemen ons werk niet af, maar ons robotwerk

Paul Veth stelt een simpele toets voor: kan een robot of AI iets net zo goed doen als jij? Dan is het werk voor een robot, niet voor een mens. Dat klinkt confronterend, maar het is precies het punt. Hij zegt het zo: als je werk door een robot gedaan kan worden, was dat dan überhaupt jouw taak hier op aarde? Voor Paul Veth is dit bijna een spirituele blik op technologie, geen bedreiging maar een bevrijding. Als robots het zware, gevaarlijke en repetitieve werk overnemen, houden mensen tijd over om te verbinden, de natuur te beleven en hun eigen passies te verkennen.

Paul Veth is expliciet: hij ontkent niet dat er lijden zal blijven bestaan. Hij vertelt over een intensieve gymsessie waarin hij letterlijk leed, en het toch waardeerde. Het gaat volgens hem niet om lijden vermijden, maar om lijden kiezen. Lijden voor robotwerk, zoals de afwas doen zonder vaatwasser terwijl je het niet leuk vindt, is volgens hem verspilde inspanning als een machine het net zo goed kan. Vind je het juist prettig om de afwas zelf te doen? Dan blijf je het gewoon zelf doen. Het onderscheid ligt in keuze, niet in verplichting.

In het beeld dat Paul Veth schetst, bouwen robots huizen, wegen en auto's, zorgen ze voor schone energie en helpen ze de natuur herstellen, terwijl mensen zich richten op verbinding en betekenis. Hij noemt deze beweging solarpunk: mens en natuur die samen leven, geïntegreerd in huizen met natuurlijke materialen, zonne-energie, veel water en verticale tuinen. Het uitgangspunt is niet oneindige overvloed, maar genoeg voor iedereen. En als er voor iedereen genoeg is, voelt dat volgens hem al als oneindig. Wie deze visie nog niet kent, kan aan ChatGPT of Grok vragen een beeld te genereren van deze geïntegreerde toekomst, als eerste stap om het voorstelbaar te maken.

Paul Veth haalt een gedachte aan die hem ooit is meegegeven: de kans is groot dat je de verkeerde berg beklimt. Meestal is dat de berg van je vader als je een man bent, of van je moeder als je een vrouw bent. Volg je het schoolsysteem, behaal je een diploma en land je bij een bedrijf dat je genoeg betaalt voor een auto en een huis, dan zit je vast, ook als je daar niet gelukkig van wordt. Veel mensen zijn niet blij met het werk dat ze doen, zegt hij, en dat patroon is volgens hem doorbreekbaar zodra mensen ruimte krijgen om hun eigen weg te kiezen.

Voor Paul Veth is dit de kern van de zaak: wanneer iemand geeft aan zichzelf, aan zijn familie en aan zijn gemeenschap vanuit wat hij werkelijk wil, ontstaat een combinatie van rust en vuur die zeldzaam is. Dat wordt mogelijk, zegt hij, als AI en robotica de juiste richting op gaan. Maar dat gebeurt niet automatisch. Het moet samen gebouwd worden. Mensen moeten begrijpen wat mogelijk is, voelen dat het mogelijk is, geloven dat het mogelijk is, en er hard voor werken om het waar te maken.