Waarom is bijna alles wat je over gezondheid en coaching hoort niet zeker?

Paul Veth merkt het steeds vaker op als hij scrollt door Instagram of TikTok, op zoek naar inspiratie of gewoon om te zien waar het algoritme hem naartoe stuurt. Video na video, en telkens dezelfde reactie: dit klopt niet, dit klopt niet, dit klopt niet. En iedereen herhaalt iemand anders. Het patroon werd hem deze week extra duidelijk toen hij zijn zoon Joah zag, twee jaar oud, iets van de grond zag oprapen. Persoonlijke trainers vertellen al jaren dat kinderen altijd door hun knieën zakken als ze iets oprapen, dat dit de natuurlijke, juiste beweging is die volwassenen zijn kwijtgeraakt. Paul Veth heeft dat zelf jarenlang doorverteld aan anderen. Maar Joah doet het niet altijd zo. Soms buigt hij door zijn knieën, soms buigt hij gewoon voorover. Een klein voorbeeld, maar het staat volgens hem symbool voor een veel groter probleem: mensen nemen een observatie van iemand anders over, maken er een absolute waarheid van, en gaan die waarheid vervolgens onderwijzen aan klanten.

In coaching, consultancy en ondernemerschap gebeurt hetzelfde patroon voortdurend, zegt Paul Veth. Iemand hoort van een handvol klanten dat iets werkte, en promoveert die enkele ervaring meteen tot universele waarheid die vervolgens aan alle andere klanten wordt onderwezen. Het probleem zit niet in het delen van ervaring, het zit in de framing. Als je zegt: 'ik heb dit bij tien mensen gezien en dit was het resultaat', dan is dat eerlijk en waardevol. Als je zegt: 'dit is de waarheid', terwijl je eigenlijk alleen die tien mensen hebt gesproken, dan misleid je. Dat onderscheid is precies waar het volgens Paul Veth misgaat, niet alleen bij mensen die zichzelf coach noemen, maar ook bij consultants en andere ondernemers die voor hun klanten een autoriteit zijn geworden.

Paul Veth ziet AI als een krachtig hulpmiddel om claims te toetsen. Je kunt tegenwoordig onderzoeksfuncties aanzetten en snel nagaan wat er wetenschappelijk onderbouwd is, in plaats van klakkeloos te herhalen wat iemand ergens beweerde. Tegelijk waarschuwt hij dat ook AI bevooroordeeld blijft en dat we nooit met volledige zekerheid weten wat waar is. Hij noemt daarbij Gödel, zonder daar verder op in te gaan, als aanknopingspunt voor wie zich wil verdiepen in de vraag hoe zeker kennis eigenlijk kan zijn. Het punt dat Paul Veth wil maken is niet dat we alles kunnen bewijzen, maar dat we moeten stoppen met napraten als papegaaien en zelf moeten gaan onderzoeken. Hij noemt het carnivoordieet en zonnebrandcrème als voorbeelden van grotere onderwerpen waar dit speelt: er is niet met hoge zekerheid bewezen dat het carnivoordieet slecht voor je is, dus mag je dat ook niet als feit verkondigen. En diezelfde nuance geldt voor zonnebrandcrème, waar onderzoek bepaalde risico's aanwijst maar zekerheid ontbreekt.

Paul Veth is uitgesproken optimistisch over waar dit heen kan leiden. Als mensen elkaar informatie geven die niet klopt, en die vervolgens als waarheid presenteren, zitten we op een pad dat schadelijk is, zowel voor individuen als voor de samenleving als geheel. Hij gelooft dat als we stoppen met het claimen van de waarheid en in plaats daarvan eerlijk zijn over wat we wel en niet weten, we als mensheid verder kunnen komen dan we nu voor mogelijk houden. Dat is volgens hem geen bewezen feit, het is zijn visie. Maar het is een visie waarin hij zegt dat je best behoorlijk onrealistisch mag zijn over wat je kunt bereiken, zolang je tegelijk eerlijk blijft over wat wel en niet waar is.